Dag Martine, je stelt grote vragen, zo niet fundamentele vragen over wat ondernemingen zijn, wat hun rol en positie is in een veranderende samenleving.

Dit zijn de vragen die meer verdienen dan direct beantwoord te worden. Simpelweg omdat de antwoorden niet eenduidig voor handen zijn. Ik zal dan ook niet met pasklare antwoorden komen. Wel lijkt het me nuttig om samen een zoektocht te starten. Een zoektocht die we in dialoog met grote denkers, inspirerende voorbeelden en lezers doen.

De kern van de vragen die je stelt is volgens mij: “wat is nu de rol en positie van ondernemingen in een veranderende samenleving?”. Het is een vraag die in de afgelopen 2 decennia het strijdtoneel is van een academische discussie. Een discussie die ook  in het bedrijfsleven zijn ingang heeft gevonden onder de noemer maatschappelijk verantwoord ondernemen. Maar daar blijft het vooralsnog hoofdzakelijk bij; een discussie waarin we gedachten en ideologieën uitwisselen. Fundamentele veranderingen zien we slechts mondjesmate.

Om de vraag naar de rol en positie van ondernemingen te duiden helpt het te onderzoeken wat er nu eigenlijk binnen ondernemingen gebeurt en waarom dit gebeurt. Een onderneming is in de kern een organisatie waarin mensen samenwerken om iets te realiseren dat ze alleen niet kunnen realiseren. Door samen te werken creëren ondernemingen uitkomsten die door de maatschappij als nuttig en prettig worden ervaren: bijv. producten en diensten die het welzijn verhogen, werkgelegenheid, winst en sociale cohesie. De samenwerking en de uitkomsten hiervan representeren dus een waarde die meerdere aspecten kent: meervoudige waarde.

Ondernemingen hebben sinds de industriële revolutie een onstuitbare opmars gemaakt in het maatschappelijk speelveld. Iedereen maakt dagelijks ontelbare keren gebruik van producten en diensten die door ondernemingen worden gerealiseerd. Daarnaast is een groot deel van de beroepsbevolking werkzaam bij een onderneming. Hierdoor wordt voorzien in inkomen en een sociale context waarin relaties worden opgebouwd en talenten worden ontplooid. We plukken allemaal de vruchten van de mogelijkheden die ondernemingen bieden.  Ondernemingen vormen een vehikel -zijn dus een middel- om zaken die we als maatschappij waarderen voort te brengen. Het waarom van de onderneming; “The Big Why”, ligt dan ook buiten de onderneming zelf. Het bestaansrecht van een onderneming komt voort uit de maatschappelijke waardering voor de manier waarop de onderneming is georganiseerd en de uitkomsten die ze realiseert. Peter Drucker gaf al aan dat het doel van ondernemingen ligt in het voorzien in maatschappelijke behoeften.

Doordat ondernemingen goed, zo niet beter dan andere organisaties, in staat zijn gebleken in maatschappelijke behoeften te voorzien zijn ze onmisbare spelers in het maatschappelijke speelveld geworden. We zien dan ook dat ondernemingen en maatschappij wederzijds van elkaar afhankelijk zijn. In de maatschappij bewegen zich consumenten die producten en diensten afnemen, werknemers die hun capaciteiten inzetten, de overheid die kaders schept  en de natuur die in grondstoffen voorziet. De onderneming biedt werkgelegenheid en individuele ontwikkelingsmogelijkheden, vormt een sociale gemeenschap waar individuen zingeving aan ontlenen, levert producten en diensten die in maatschappelijke behoeften voorzien, maakt winst en investeert in economische groei. Onderneming en maatschappij vormen twee polen die elkaar versterken en daarmee de welvaart en het welzijn van mensen verhogen.

De onderneming als samenwerkingsverband die zijn doel in de maatschappij vindt, is per definitie een sociale onderneming. Het is echter de vraag in hoeverre momenteel recht wordt gedaan aan het aspect samenwerken, én het vinden van het doel buiten de onderneming.

Voor zover mijn lofzang op, en kleine bedenking bij, een van de mooiste en meest doeltreffende sociale innovaties die de recente geschiedenis heeft voortgebracht. Martine, ik ben benieuwd of je mijn schets van het hoe en waarom van ondernemen kent, en of dit helpt in jouw zoektocht naar antwoorden.

Ik ben benieuwd naar jouw reactie!

Groeten,

Michel